Elektrikli araçlar ve taşınabilir elektronik cihazların artan kullanımıyla birlikte lityum iyon pil atıkları, çevresel ve ekonomik açıdan büyük bir sorun haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yayımlanan raporlara göre, 2025 yılı itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 900 bin ton lityum iyon pilin atık haline geleceği öngörülmektedir. 2030 yılına gelindiğinde bu rakamın 11 milyon tona ulaşması beklenirken, lityum pillerin çevresel etkileri birçok ülke için acil bir çözüm gerektiren bir mesele olarak karşımıza çıkıyor.
Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa, bu sorunla başa çıkmak için kullanım ömrünü tamamlamış lityum iyon pillerden değerli maddelerin geri kazanımını sağlayan yenilikçi bir yöntem geliştirdiler. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen bu yöntem, sadece atık yönetimi değil, aynı zamanda geri dönüşümle yeni üretim süreçlerine de kapı aralıyor.
Geliştirilen yöntemle, kullanılmayan pillerden kimyasal işlemlerle kobalt sülfür gibi önemli maddeler geri kazanılmakta. Elde edilen bu malzemeler, enerji depolama sistemlerinden sensör teknolojilerine kadar çeşitli alanlarda kullanılabilmektedir. Araştırmacılar, bu yöntemle çevreye zarar veren atık yükünü azaltmayı ve sanayi için değerli hammadde üretmeyi hedefliyor. Böylece geri dönüşüm süreçleri, maliyet kalemi olmaktan çıkarılıp ekonomik fırsata dönüşüyor.
Prof. Dr. Metin Gençten, her yıl yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığının ortaya çıktığını belirterek, mevcut geri dönüşüm sistemlerine yönelik çalışmalarının bu sorunun çözümüne katkı sağladığını ifade etti. Gençten, lityum pillerde geri dönüşümün henüz yaygınlaşmadığını vurgulayarak, bu konuda 5-6 yıl önce yapılan çalışmalardan bahsetti. İlk olarak lityum kobalt oksit bazlı pillerin geri dönüşümü üzerinde çalışmaya başladıklarını ve zamanla daha farklı pil kimyalarına yöneldiklerini dile getirdi.
Atık pillerin içerdiği maddelerin yüksek saflık oranına sahip olduğunu belirten Gençten, bu metallerin etkin bir şekilde geri dönüştürülmesinin ülke ekonomisine önemli katkılar sağlayacağını ifade etti. Atık pillerin saklanmasının hem güvenlik hem de çevresel açıdan risk taşıdığına dikkat çeken Gençten, geri dönüşüm sayesinde ham maddelerin ülkemizde kalacağını ifade etti.
Doç. Dr. Burak Birol, doğal kaynaklardan elde edilen metallerin kullanıldığını ve bu kaynakların sınırlı olduğunu vurgulayarak, geri dönüşümün sürdürülebilir bir çözüm sunduğunu belirtti. Böylece, lityum iyon pillerin geri kazanımı için geliştirilen bu patentli çözüm, hem çevre hem de ekonomiye fayda sağlayarak gelecek için umut vadediyor.
